Zasady gry w go

Cel gry

Punkty dostajesz za puste punkty planszy otoczone twoimi kamieniami. To twoje terytorium. Punkt dostajesz też za każdy zbity kamień przeciwnika. Na koniec białe dodają sobie komi, czyli kilka punktów za to, że nie miały pierwszego ruchu. Wygrywa ten, kto ma więcej punktów.

Plansza i pierwszy ruch

Kamienie stawia się na skrzyżowaniach linii, a nie w kratkach. Skrzyżowania na brzegach i w rogach też się liczą. W go nazywa się je punktami.

Pełna plansza ma 19 na 19 linii. Pierwsze partie rozegraj na planszy 9x9. Partia trwa na niej 10-20 minut i szybko widać, do czego prowadzą twoje ruchy. Po kilku partiach przejdź na 13x13, a potem na 19x19.

1. Na początku plansza jest pusta.
2. Wylosujcie, kto gra czarnymi. Gdy jeden gracz jest dużo silniejszy, czarne bierze słabszy (zobacz Handicap).
3. Czarne stawiają pierwszy kamień na dowolnym pustym punkcie.
4. Potem gracie na zmianę. W swoim ruchu stawiasz jeden kamień na pustym punkcie albo pasujesz.

Postawiony kamień nigdy się nie przesuwa. Stoi na swoim miejscu, dopóki nie zostanie zbity.

Oddechy i bicie

Oddech to pusty punkt tuż obok kamienia, połączony z nim linią. Kamień na środku planszy ma cztery oddechy. Na brzegu ma trzy, a w rogu tylko dwa. Punkty po skosie nie są oddechami.

Kamienie jednego koloru, które stykają się wzdłuż linii, tworzą łańcuch. Cały łańcuch ma wspólne oddechy. Kamienie stykające się tylko po skosie nie są połączone.

Kamień albo łańcuch z jednym oddechem jest w atari. Jeśli przeciwnik zajmie ten ostatni oddech, zbije go.

Gdy twój ruch zabiera ostatni oddech kamieniowi lub łańcuchowi przeciwnika, zbijasz go. Od razu zdejmij te kamienie z planszy i odłóż je do siebie. To twoi jeńcy. Na koniec gry każdy z nich daje jeden punkt. Jednym ruchem można zbić kilka łańcuchów naraz.

Zakaz samobójstwa

Nie wolno zagrać tak, żeby nowy kamień albo łańcuch, do którego dołącza, został bez oddechów. Taki ruch to samobójstwo.

Jest jeden wyjątek. Jeśli twój kamień zabiera ostatni oddech łańcuchowi przeciwnika, najpierw zbijasz ten łańcuch. Jego kamienie schodzą z planszy, więc twój kamień ma już oddechy. Taki ruch jest dozwolony.

Ko

Czasem zbijasz jeden kamień, a przeciwnik mógłby od razu odbić: zbić twój kamień, który właśnie bił. Potem znowu można by odbić i tak bez końca. Taki układ nazywa się ko.

Reguła ko: gdy twój kamień właśnie został zbity w ko, nie możesz odbić w swoim następnym ruchu. Najpierw zagraj w innym miejscu. Jeśli w kolejnym ruchu ko jest nadal otwarte, możesz odbić. Wtedy to przeciwnik musi najpierw zagrać gdzie indziej.

Ten ruch w innym miejscu to zwykle groźba ko. Jeśli przeciwnik na nią odpowie, możesz odbić ko. Jeśli ją zlekceważy i zamknie ko, wykonujesz groźbę.

Reguła zakazuje tylko natychmiastowego odbicia jednego kamienia. Dwa kamienie lub więcej zawsze wolno odbić od razu.

Bardzo rzadko kilka ko naraz sprawia, że ta sama pozycja powtarza się bez końca. Jeśli nikt nie ustąpi, według zasad japońskich partia kończy się bez wyniku i gracie od nowa.

Grupy żywe i martwe

Oko to pusty punkt albo mały pusty obszar otoczony kamieniami jednego gracza. Kamień przeciwnika postawiony w jednopunktowym oku nie ma własnego oddechu. Dlatego wolno go tam postawić tylko wtedy, gdy coś zbija.

Grupy z dwoma oddzielnymi oczami nie da się zbić. Kamień postawiony w jednym oku nie miałby oddechu. Niczego by też nie zbił, bo drugie oko wciąż jest puste. Byłoby to samobójstwo, więc taki ruch jest zakazany. Taka grupa jest żywa.

Grupa, która nie może zrobić dwóch oczu ani uciec, prędzej czy później zostanie zbita. Na końcu gry takie kamienie są martwe, nawet jeśli wciąż stoją na planszy.

Czasem grupa czarna i biała mają wspólne ostatnie oddechy i żadna nie ma dwóch oczu. Kto pierwszy zajmie wspólny oddech, stawia własną grupę w atari i ją traci. Dlatego nikt tam nie gra i obie grupy żyją. To seki.

Pas i koniec gry

Zamiast stawiać kamień, możesz powiedzieć "pas". Pasować wolno zawsze. Pasujesz, gdy żaden ruch nic ci już nie da: granice są zamknięte i żadnej twojej grupie nic nie grozi.

Gdy gracze spasują jeden po drugim, gra się zatrzymuje. Jeśli jeden spasuje, a drugi postawi kamień, gra toczy się dalej jak zwykle.

1. Pokażcie sobie kamienie, które uważacie za martwe, czyli skazane na zbicie.
2. Jeśli się zgadzacie, zdejmijcie martwe kamienie z planszy. Trafiają do jeńców gracza, który je otoczył.
3. Jeśli się nie zgadzacie, grajcie dalej. Gdy ktoś chce wznowić grę, pierwszy ruch robi przeciwnik. Grajcie, aż sporne kamienie zostaną zbite albo będą na pewno bezpieczne. Potem znowu spasujcie.
4. Policzcie punkty (zobacz Liczenie punktów).

W każdej chwili możesz też poddać partię. Wtedy wygrywa przeciwnik.

Liczenie punktów

Twoje terytorium to każdy pusty punkt otoczony wyłącznie twoimi żywymi kamieniami i brzegiem planszy. Każdy punkt terytorium jest wart jeden punkt. Tyle samo jest wart każdy jeniec, także martwy kamień zdjęty na końcu gry.

Niektóre puste punkty stykają się z żywymi kamieniami obu kolorów. Te punkty neutralne nie należą do nikogo. Zwykle zajmuje się je przed pasem, żeby granice były jasne. Puste punkty w seki też nie liczą się nikomu.

Zsumuj swoje terytorium i jeńców. Białe dodają jeszcze komi. Wygrywa ten, kto ma więcej punktów.

W tym przykładzie białe wygrywają o 2,5 punktu.

Komi

Pierwszy ruch daje przewagę. Żeby ją wyrównać, białe dostają na koniec dodatkowe punkty, czyli komi. W równej partii z liczeniem terytorium komi wynosi 6,5 punktu bez względu na wielkość planszy.

Dzięki połówce partia nie może skończyć się remisem. Przy liczeniu obszaru, jak w zasadach chińskich, komi wynosi 7,5 punktu (zobacz Liczenie obszaru). W partii z handicapem komi wynosi zwykle tylko pół punktu.

Handicap

Gdy jeden gracz jest dużo silniejszy, słabszy dostaje fory. Bierze czarne i przed grą stawia na planszy od 2 do 9 kamieni. To kamienie handicapowe. Potem pierwszy ruch robią białe.

Na planszy 19x19 kamienie handicapowe stoją na punktach hoshi, czyli na dziewięciu kropkach. Ich układ, widziany od strony czarnych:

Na planszy 9x9 punkty handicapowe wyznacza pięć kropek. Kolejność jest ta sama: prawy górny róg, lewy dolny, prawy dolny, lewy górny, a na końcu środek.

Jeden kamień wyrównuje mniej więcej jeden stopień różnicy siły. Przy różnicy jednego stopnia słabszy gracz po prostu bierze czarne, a białe nie dostają komi. Na planszach 13x13 i 9x9 każdy kamień znaczy dużo więcej, więc dawaj ich znacznie mniej. Różnicę wartą dziewięciu kamieni na 19x19 wyrównuje około czterech kamieni na 13x13 i około dwóch na 9x9.